Haarballen bij je kat voorkomen: wat helpt en wanneer je belt

Ragdollkat met blauwe ogen zit op een houten werkblad bij het raam, naast een metalen kam, met boeken en een kopje erachter

Door Thomas Evers, RobustriseBijgewerkt 7 oktober 20269 min lezen

Haarballen bij je kat voorkomen begint bij één ding: je kat minder haar laten inslikken. Hieronder lees je hoe vaak een haarbal normaal is, wat je beter niet doet en bij welke signalen je belt. Wij zijn geen dierenarts; we zetten op een rij wat dierenartsbronnen zeggen.

Kort antwoord

Borstel of kam regelmatig, zeker in de rui en bij een lange vacht: zo slikt je kat minder haar in en wordt de kans op haarballen kleiner.

Vaker dan eens per maand een haarbal? Bel je dierenarts (VCA). Twee keer per jaar of vaker? Noem het bij je volgende afspraak (grens van Cannon en KKN).
Kokhalst of braakt je kat herhaaldelijk, is hij slap of heeft hij buikpijn? Bel dezelfde dag. Eet hij een dag of langer niet? Bel ook.
Geen laxeermiddel of pasta zonder je dierenarts (Cornell, AniCura), en geen olie met een spuit in de bek (Cannon, KKN).
Haarbalvoer: geen gepubliceerde studie toont bij katten dat het werkt (Cannon). Kattengras: geen bron die we lazen toont dat het helpt.

Wat is een haarbal en hoe ontstaat hij?

Een haarbal is een prop ingeslikte haren in de maag. Bij het wassen slikt een kat losse haren in.

Maine coon mix likt zijn voorpoot op een grijze bank in de middagzon — Een kat besteedt ongeveer een kwart van zijn wakkere tijd aan wassen (Cannon, 2013).

Het meeste haar verlaat onverteerd het lichaam met de ontlasting. Volgens Cannon wordt aangenomen dat een haarbal ontstaat als een kat te veel haar inslikt of als de beweging van maag en darmen veranderd is.

Het Katten Kenniscentrum Nederland (KKN) noemt als oorzaken van tragere beweging een chronische maag-darmaandoening, stress, pijn, uitdroging of overgewicht. Bij katten lijken de schoonmaakcontracties vooral in het laatste deel van de dunne darm voor te komen, waardoor haar langer in de maag kan blijven.

Hoe vaak is een haarbal normaal bij een kat?

De bronnen leggen de grens op heel verschillende plekken, en het verschilt per kat:

Bron	Wat staat er
Cornell	Een haarbal eens per week of twee is niet ongewoon.
VCA	Vaker dan eens per maand: neem contact op met je dierenarts.
Cannon (2013)	Regelmatig is twee keer per jaar of vaker: ongeveer 10 procent van de gezonde korthaarkatten in haar enquête. Dat kan wijzen op een maag-darmziekte, vlooien of een huidaandoening.

Cannon noemt regelmatig dus al vanaf twee keer per jaar, ver onder de grens van VCA (eens per maand) en Cornell (eens per week of twee). Ze schrijft ook dat veel eigenaren haarballen normaal vinden en er zelden mee naar de dierenarts gaan.

KKN geeft de enquêtes van Cannon per jaar weer:

Katten	Nooit	1x per jaar	2x per jaar of vaker
Korthaar, enquête 1 (48)	73%	17%	10%
Korthaar, enquête 2 (87)	43%	31%	26%
Langhaar, enquête 2 (38)	24%	21%	55%

Kleine groepen, uiteenlopende uitkomsten. Onze samenvatting, geen medische norm: af en toe een haarbal hoort bij een kat. Twee keer per jaar of vaker? Noem het bij je dierenarts, bijvoorbeeld bij een controle. Vaker dan eens per maand? Neem contact op.

Goed om te weten

Houd een logboek bij: datum, wat er uitkwam, hoe je kat at en hoe de ontlasting was. Cornell noemt het patroon van het uitbraken een onderdeel van de diagnose.

Haarballen bij je kat voorkomen: wat helpt en wat weinig oplevert

Niet elke maatregel is even goed onderbouwd. Dit zeggen de bronnen.

Maatregel	Wat bronnen zeggen	Ons oordeel
Borstelen	Cornell: dagelijks borstelen en kammen. Cannon: dat kan het ingeslikte haar verminderen.	Meest genoemd.
Voer	Cannon: haarbaldiëten bevatten meer vezels, maar geen studie toont direct aan dat de maag sneller leegt. KKN: weinig tot geen onderzoek.	Beperkt bewijs. Eerst je dierenarts vragen (Cornell).
Trimmen	KKN: scheren of trimmen kan de haaropname mogelijk verminderen, maar is niet zonder gevolgen voor vacht en huid.	Alleen via trimsalon of dierenarts.
Pasta	Cannon: dagelijks gebruik van gearomatiseerde paraffinepasta kan smeren. Cornell, AniCura: alleen met je dierenarts.	Eerst je dierenarts vragen.
Olie	Cannon: vloeibare paraffine met een spuit in de bek kan door inademing longontsteking geven. KKN: olie via het voer, niet in de bek.	Niet zelf beginnen.
Kattengras, spelen	Geen bron die we lazen toont dat een van beide haarballen voorkomt.	Bewijs ontbreekt.

Tip 1

Borstelen en kammen, vooral in de rui

Gestreepte kat laat zich met een metalen kam over de rug kammen op een houten vloer — Losse haren uit de vacht kammen, voordat je kat ze kan inslikken.

Borstelen haalt losse haren weg voordat je kat ze inslikt. International Cat Care (ICC) noemt dagelijks borstelen in de rui als manier om haarballen te voorkomen, zolang je kat het prettig vindt.

Hoe vaak je per vachttype borstelt en wat je in huis doet tegen losse haren, lees je in ons artikel over een kat die heel erg verhaart.

Tip 2

Voer, kleine maaltijden en water

Voermaatregelen hebben beperkt bewijs, dus overleg eerst met je dierenarts. Cannon noemt het advies om vaker kleine maaltijden te geven, omdat dat de beweging van maag en darmen kan verbeteren.

KKN noemt uitdroging een van de factoren die maag en darmen trager maken. Cannon meldt tegenstrijdige onderzoeken over drinken en het leeglopen van de maag. Waarom veel katten te weinig drinken staat in een apart artikel.

Haarbalpasta, olie of een haarbal opwekken: wat je beter laat

Cornell en AniCura zeggen dat een laxeermiddel of pasta alleen in overleg met je dierenarts hoort. Cannon schrijft dat dagelijks gebruik van pasta of olie een smerend effect kan hebben.

Wel doen

Je dierenarts vragen voordat je voer, pasta of een laxeermiddel inzet
Na een kokhalsbui letten op eten, drinken en ontlasting

Liever niet doen

Olie met een spuit in de bek geven: kans op longontsteking (Cannon)
Een laxeermiddel geven zonder je dierenarts (Cornell)
Boter of vaseline geven: geen bron die we lazen raadt dat aan
Een haarbal zelf proberen op te wekken

Kat kokhalst zonder resultaat: haarbal, hoest of iets anders?

Een kat die kokhalst, kan een haarbal hebben, maar het kan ook hoesten zijn. ICC schrijft dat hoesten eruit kan zien alsof je kat probeert te braken, met een uitgestrekte nek en laag bij de grond, en met haarballen wordt verward.

Hoesten kan bij astma horen, volgens ICC vaker bij volwassen katten van ongeveer 6 tot 9 jaar. Hoor je een geluid bij het ademen, neem dan contact op met je dierenarts.

Ademt je kat met open mond, worstelt hij om adem of beweegt zijn borst snel? Ga direct naar de dierenarts of spoedpost. ICC noemt zo'n aanval levensbedreigend.

Stappen

Haarbal komt er niet uit: wat je wel kunt doen

Blijf rustig en kijk wat er komt. Een haarbal af en toe hoort erbij (VCA).
Noteer tijd en wat eruit komt. Film een bui als dat rustig kan: een filmpje van de ademhaling helpt bij de diagnose (ICC).
Let op eten, drinken, energie en ontlasting. Slap, buikpijn of niet kunnen poepen: reden om te bellen (Cornell, VCA, AniCura).
Bel bij de signalen hieronder. Bij twijfel bel je.

Geef geen laxeermiddel zonder je dierenarts (Cornell) en spuit geen olie in de bek (Cannon, KKN). Dat gaat over middelen, niet over water of voer. Een haarbal zelf laten komen: geen bron die we lazen beschrijft daar een veilige manier voor.

Haarbal of ziekte? Als je kat ineens meer haarballen overgeeft

Braken heeft veel mogelijke oorzaken. VCA noemt parasieten, iets verkeerds eten en haarballen als de lichtere. Ernstiger zijn onder meer een verstopping, een orgaanziekte en darmontsteking.

Bij vaak haarballen uitbraken noemt Cannon onder meer vlooien, jeuk, voedselintolerantie, een chronische darmziekte, pijn en stress als mogelijke achtergrond.

Likt je kat zich kaal of ontstaan er dunne plekken? Dan zoek je de oorzaak van het likken, niet van de haarbal. KKN raadt aan eerst de dierenarts te laten kijken. Wij stellen geen diagnose.

Langharig, senior of kitten: waar let je op?

Langharige katten

Cannon schrijft dat vaak haarballen uitbraken bij langharige katten ongeveer twee keer zo vaak voorkomt als bij korthaarkatten. KKN schrijft dat langharige katten baat kunnen hebben bij een leeuwencoupe, maar dat die niet zonder gevolgen is voor vacht en huid: laat dat aan een trimsalon of je dierenarts.

Oudere katten

KKN schrijft dat haarballen vaak voorkomen bij oudere katten, omdat hun spijsvertering vaak trager is. Minder wassen kan volgens ICC wijzen op chronische pijn, bijvoorbeeld door artrose of gebitsproblemen.

Grijs gestreepte kat met wit slaapt opgekruld op een versleten kussen op een vensterbank — Bij oudere katten beschrijft ICC klitten vooral bij de onderrug en achterhand.

Haal klitten voorzichtig uit elkaar met een zachte borstel en een fijne kam, en knip ze niet weg (ICC). Vilt of een stevige mat laat je door een kattentrimmer of dierenarts verwijderen (KKN, ICC). KKN noemt voor oudere katten een controle bij de dierenarts van minstens twee keer per jaar.

Kittens

ICC adviseert een kitten vroeg en geleidelijk aan borstelen te laten wennen. Braakt een kitten meer dan één keer, houdt hij geen water binnen of kokhalst hij zonder dat er iets uitkomt, dan bel je de dierenarts (VCA).

Wanneer naar de dierenarts? Symptomen van een vastzittende haarbal

Haar kan ook blijven vastzitten en een verstopping geven. Dit is onze samenvatting van wat Cornell, VCA, Cannon en AniCura als signalen noemen, geen medische norm.

Naar de dierenarts bij

Herhaald onproductief kokhalzen of echt braken (Cornell). Geen bron noemt een aantal: bij twijfel bel je
Braken samen met slapte, minder eetlust, buikpijn, diarree, koorts, uitdroging of bloed in het braaksel: direct bellen (VCA)
Een kat die slap is of een dag of langer niet eet (Cornell)
Een bolle buik of niet kunnen poepen (AniCura)
Moeite met ademen of ademen met open mond: direct naar de dierenarts (ICC)

Of haar vastzit, stelt je dierenarts vast met onderzoek, bijvoorbeeld röntgen of echo (Cornell). Neem je logboek mee.

Minder acuut, maar wel de moeite waard:

Wat zie je	Wat doe je	Bron
Braken langer dan een tot twee dagen, kat lijkt verder fit	Neem contact op	VCA
Vaker dan één haarbal per maand	Neem contact op	VCA
Twee haarballen per jaar of vaker	Noem het bij je dierenarts	Cannon, KKN

Veelgestelde vragen over haarballen bij katten

Hoe ziet een haarbal eruit?

Langwerpig, als een sigaar of worstje, volgens Cornell meestal ongeveer 2,5 cm lang en soms tot ruim 12 cm.

Eet mijn kat gras om een haarbal uit te braken?

AniCura koppelt gras eten aan misselijkheid. Of gras helpt om een haarbal uit te braken, staat in de bronnen die we lazen niet vast. Ons advies, geen bronzin: geeft je kat vaak over na gras eten, noem het dan bij je dierenarts.

Heeft mijn kat in de rui meer haarballen?

Cijfers daarover vonden we niet. In de rui komt veel haar los: lees hoeveel haar normaal is bij het verharen.

Mijn kat heeft nog nooit een haarbal gehad. Is dat normaal?

Ja, dat komt voor: in de enquêtes hierboven had 24 tot 73 procent van de katten er nog nooit een uitgebraakt.

Conclusie: vier dingen om te onthouden

Haarballen bij je kat voorkomen kost vooral aandacht voor zijn vacht. Borstel of kam regelmatig en stop op tijd. Houd bij hoe vaak het gebeurt. Geef geen laxeermiddel of pasta zonder je dierenarts. En bel je dierenarts bij de signalen hierboven.

Bronnen