Teken bij je hond verwijderen: zo doe je het veilig

Vrouw zoekt op de heide met haar vingers achter het oor van een golden retriever naar teken

Door Thomas Evers, RobustriseBijgewerkt 24 september 202614 min lezen

Na een wandeling door het bos of over de heide zit er zomaar een teek op je hond. Teken bij je hond verwijder je het best zo snel mogelijk, want hoe langer een teek zuigt, hoe groter de kans dat hij een ziekte overdraagt. In deze gids lees je hoe je een teek veilig weghaalt, wat je beter niet doet, waar je na de wandeling zoekt en wanneer je naar de dierenarts gaat.

Kort antwoord

Pak de teek met een tekenhaakje of een fijne pincet zo dicht mogelijk bij de huid en haal hem er rustig uit, zonder in het lijf te knijpen.

Gebruik geen alcohol, olie, zalf of vaseline op de teek: dat maakt het niet veiliger.
Haal een teek binnen 24 uur weg. Daarna neemt de kans op overdracht van ziektes toe.
Controleer na elke wandeling de oren, oksels, liezen, tenen, nek en de onderkant van de staart.
Wordt je hond sloom, krijgt hij koorts, gaat hij kreupel lopen of plast hij rood? Bel de dierenarts.

Teken bij je hond verwijderen in 5 stappen

Bij teken verwijderen draait het om twee dingen: je pakt de teek zo dicht mogelijk bij de huid, en je knijpt niet in zijn lijf. AniCura legt uit waarom: knijp je in het lijf, dan komen de vloeistoffen uit de teek in je hond terecht, en juist daar zitten de ziekteverwekkers in.

Tekenhaakjes in twee maten, een pincet, handschoenen, een leeg potje, plakband en wattenschijfjes op een houten tafel — Leg alles klaar voordat je begint: een tekenhaakje of pincet, handschoenen, een potje of plakband voor de teek en iets om de huid schoon te maken. Kies bij een pincet een exemplaar met een fijne, spitse punt.

Stap 1

Pak het juiste gereedschap en trek handschoenen aan

Gebruik een tekenhaakje, een tekentang, een tekenlasso of een pincet met een fijne punt. Een tekenhaakje of tekentang koop je bij de dierenarts of de dierenspeciaalzaak. VCA raadt aan handschoenen te dragen, omdat teken ook ziektes op mensen kunnen overdragen.

Stap 2

Duw de haren opzij tot je de huid ziet

Scheid de vacht rond de teek zodat je precies ziet waar hij in de huid zit. Bij een onrustige hond helpt een tweede persoon die hem vasthoudt.

Stap 3

Pak de teek vlak bij de huid en haal hem eruit

Wit tekenhaakje zit vlak op de huid om een volgezogen teek in de nek van een rossige labrador — Het haakje gaat plat langs de huid tot de teek in de gleuf klem zit. Het lijf van de teek blijft vrij.

Zet het haakje of de pincet zo laag mogelijk om de kop van de teek, niet om het dikke lijf. Met een pincet trek je de teek met een rustige, gelijkmatige beweging recht omhoog, zonder te rukken of te draaien. Volgens VCA kan rukken of draaien ervoor zorgen dat de monddelen afbreken en in de huid blijven zitten.

Bij een tekenhaakje of tekentang volg je de gebruiksaanwijzing. De bronnen verschillen hier: AniCura noemt een draaiende beweging, VCA recht omhoog zonder draaien. Pak in elk geval dicht bij de huid, knijp niet in het lijf en ga niet wrikken.

Stap 4

Controleer de plek en maak hem schoon

Kijk of de hele teek eruit is en maak de bijtplek schoon. VCA adviseert water en zeep, de Dierenbescherming raadt aan de wond te ontsmetten. Was daarna je eigen handen, ook als je handschoenen droeg.

Stap 5

Ruim de teek op en schrijf de datum op

Knijp de teek nooit met je vingers fijn: ook zijn bloed kan ziekteverwekkers bevatten. Doe hem in een potje met alcohol, plak hem stevig in een stuk plakband of stop hem in een dichte zak. Zet de datum in je agenda, zoals de Dierenbescherming aanraadt. Wordt je hond later ziek, dan weet je dierenarts wanneer de beet was.

Wat je beter niet doet bij een teek

Veel huismiddeltjes werken niet of maken het erger. Dit raden dierenartsen en de Dierenbescherming af:

Alcohol, olie, zalf of lijm op de teek: de Dierenbescherming waarschuwt dat het speeksel van de teek dan kan achterblijven. De dierenkliniek Medisch Centrum voor Dieren legt uit dat een teek die je met alcohol verdooft zijn maaginhoud in de huid kan braken.
Vaseline of nagellak: volgens VCA is een teek 'insmeren' met welk middel dan ook geen betrouwbare, snelle of veilige manier om hem los te krijgen.
Hitte, zoals een lucifer of een hete naald: VCA noemt dat riskant en het werkt niet.
Je hond eerst in bad doen: dat heeft volgens AniCura geen zin; de teek laat daar niet door los.
In het lijf knijpen of met je nagels trekken: dan pers je juist de inhoud van de teek in je hond.

Is de kop van de teek blijven zitten?

Hier verschillen de bronnen. Volgens het Medisch Centrum voor Dieren is een achtergebleven kopje meestal niet erg en geneest de kleine dikte in de huid vrijwel altijd vanzelf. AniCura en VCA wijzen er juist op dat een achtergebleven deel de kans op een infectie vergroot. AniCura adviseert het er alsnog uit te halen.

Lukt dat niet makkelijk, ga dan niet zelf graven, maar laat het de dierenarts bekijken. Wordt de plek rood of dik, dan is volgens de MSD Veterinary Manual een bezoek aan de dierenarts op zijn plaats.

Hoe snel moet een teek eruit?

Zo snel mogelijk. Een teek brengt een ziekte niet meteen over, maar pas na een tijd zuigen. Hoe lang precies, verschilt per ziekte en per bron:

Hoe lang vast	Wat bekend is	Bron
Eerste 12 uur	Kans op besmetting is laag, daarna loopt die snel op	Stichting Tekenbeetziekten
12 tot 24 uur	Ongeveer de tijd die nodig is om de ziekte van Lyme over te dragen	VCA
Binnen 24 uur weg	De kans op besmetting is dan klein	Dierenbescherming
24 tot 48 uur	Pas dan worden ziektes overgedragen; dagelijks controleren voorkomt infecties	ESCCAP Benelux

De les is steeds dezelfde: een teek die je dezelfde dag vindt en goed verwijdert, geeft veel minder risico dan een teek die dagen blijft zitten.

Goed om te weten

Weet je niet hoe lang de teek er al in zat, of is hij al helemaal volgezogen met bloed? De Dierenbescherming raadt aan dan contact op te nemen met je dierenarts.

Teken controleren na de wandeling

Doe een vaste check na elke wandeling in bos, duin, heide of park. VCA raadt aan elke dag te kijken, het liefst zodra je hond binnenkomt. Teken trekken volgens VCA naar donkere, vochtige plekjes. Die plekken sla je het snelst over.

Man op de deurmat in de gang bekijkt na de wandeling de voorpoot van een zwart-witte border collie — Maak van de check een vast moment bij de voordeur, samen met het afvegen van de poten.

Loop in elk geval deze plekken langs. De lijst komt van VCA en ESCCAP Benelux:

In en rond de oren: ook aan de binnenkant en in het plooitje aan de basis van het oor.
Rond de ogen: een teek op het ooglid lijkt soms op een wratje of op oogvuil.
Onder de halsband: zeker als je hond hem de hele dag draagt.
De oksels: onder de voorpoten.
De liezen: tussen de achterpoten.
Tussen de tenen: boven en onder, ook bij de voetkussentjes.
De onderkant van de staart, de nek en eventuele huidplooien.

Zo pak je het aan: laat je vingers langzaam door de vacht glijden en voel naar kleine bultjes. AniCura noemt ook kammen als manier om de vacht na te lopen. Hoe vaak je de vacht verder borstelt, lees je in hoe vaak moet je een hond borstelen.

Voel je een bultje, kijk dan goed. Een teek heeft pootjes vlak bij de huid, een wratje of tepel niet. Kom je binnen met modderpoten, dan combineer je de check met het schoonmaken: in modderpoten na een regenwandeling staat hoe je dat snel doet.

Tip

Schudt je hond steeds met zijn kop of krabt hij aan één oor, kijk dan ook goed in de oorschelp. Blijft hij krabben terwijl je niets vindt, lees dan wanneer krabben aan het oor op een infectie wijst.

Waar en wanneer loopt je hond teken op?

Teken leven op de grond, tussen grassen en bladeren. Volgens ESCCAP Benelux zitten ze vooral in gras en struikgewas, onder meer in landelijke, bosachtige gebieden. Tekenradar, het meldpunt van het RIVM en partners, noemt gemengd loofbos met varens of blauwe bosbes, en dennenbos met een dichte laag hoog gras als plekken met veel teken.

Teken vallen volgens Tekenradar meestal niet uit bomen. VCA legt uit hoe het wel gaat: een teek klimt op een grassprietje of plantje en wacht met zijn voorpootjes in de lucht. Strijkt je hond erlangs, dan laat de teek los en klimt hij in de vacht.

Blonde labrador steekt op een zandpad in het bos zijn kop tussen hoge varens en bosbessenstruiken — Varens, bosbes en hoog gras langs het pad: precies de plekken waar teken wachten tot er een hond langs strijkt.

Het tekenseizoen in Nederland

In Nederland komen bij honden vooral twee tekensoorten voor. ESCCAP Benelux noemt deze seizoenen:

Schapenteek (Ixodes ricinus): actief van maart tot juni en van september tot november.
Dermacentor reticulatus: bij gunstig weer actief van februari tot december.

Volgens ESCCAP Benelux komen teken het meest voor in voorjaar en najaar, maar volgens Tekenradar kunnen ze het hele jaar actief zijn als het warm genoeg is. Sla de check dus ook op een zachte winterdag niet over.

Welke ziektes kunnen teken bij je hond overbrengen?

Lang niet elke teek is besmet en lang niet elke beet maakt je hond ziek. Toch helpt het om de signalen te kennen. Dit zijn de vier ziektes die de bronnen het vaakst noemen:

Ziekte	Welke teek	Signalen
Ziekte van Lyme	Schapenteek	Kreupel (soms wisselend van poot), koorts, dikke gewrichten
Babesiose	Dermacentor	Hoge koorts, sloom, bloedarmoede, rode urine, geelzucht
Anaplasmose	Schapenteek	Afwijkend bloedbeeld: tekort aan bloedplaatjes (ziet de dierenarts)
Ehrlichiose	Bruine hondenteek	Koorts, sloom, minder eetlust, gewichtsverlies

Ziekte van Lyme

Lyme wordt veroorzaakt door de Borrelia-bacterie. Gemiddeld is volgens Tekenradar één op de vijf teken in Nederland besmet met die bacterie. Bij honden ontstaan de klachten laat: VCA noemt twee tot vijf maanden na de besmetting. De bekendste klacht is plotseling kreupel lopen, soms wisselend van poot, met koorts, warme of dikke gewrichten en weinig eetlust. De behandeling is volgens de Stichting Tekenbeetziekten drie tot vier weken antibiotica.

Babesiose

Babesiose is een infectie met een parasiet die ernstige bloedarmoede kan geven. Hij wordt overgedragen door de Dermacentor-teek. Lang werd gedacht dat je hond dit alleen in Zuid-Europa kon oplopen, maar de Universiteit Utrecht startte een tekenonderzoek nadat babesiose was gevonden bij 23 honden die nooit in het buitenland waren geweest. Volgens de universiteit is er in Nederland nu een bekend risico op Babesia canis.

De klachten komen volgens de Stichting Tekenbeetziekten binnen twee tot vier weken: hoge koorts, sloomheid, bloedarmoede en rode urine. AniCura noemt daarnaast geelzucht: een gele huid of gele ogen. Met snelle behandeling kan een hond goed herstellen, zonder behandeling is de kans op overlijden groot. Rode urine na een tekenbeet is daarom altijd een reden om meteen te bellen.

Anaplasmose en ehrlichiose

Anaplasma is een bacterie die volgens AniCura in ongeveer twee tot drie procent van de teken in Nederland zit. Hij kan een tekort aan bloedplaatjes geven. Ehrlichiose wordt overgebracht door de bruine hondenteek, die vooral in warme streken leeft. Het Universitair Dierenziekenhuis in Utrecht noemt voor de eerste fase koorts, sloomheid, minder eetlust en opgezette lymfeklieren. Volgens de Universiteit Utrecht kan de bruine hondenteek zich in Nederland wel plaatselijk binnenshuis handhaven.

Ga je met je hond naar Zuid-Europa, dan kan hij daar ziektes oplopen die in Nederland weinig voorkomen, zoals ehrlichiose. Bespreek de bescherming vooraf met je dierenarts, en kijk in de checklist voor een vakantie met je hond wat je verder regelt.

Teken bij je hond voorkomen

Helemaal voorkomen lukt niet, maar je kunt het risico verkleinen:

Een antitekenmiddel: er zijn halsbanden, pipetten en kauwtabletten. Kies samen met je dierenarts. Een middel verkleint de kans, maar ESCCAP Benelux adviseert daarnaast dagelijks te controleren en teken direct te verwijderen.
Op het pad blijven: de Dierenbescherming raadt aan gebieden met hoog gras, struiken en veel bomen te vermijden.
Kort gras in de tuin: de MSD Veterinary Manual adviseert hoog gras en onkruid weg te halen waar teken zich ophouden.
Vaccinatie tegen Lyme: bestaat, maar wordt volgens de Stichting Tekenbeetziekten niet als eerste mogelijkheid tot preventie gezien. De internationale WSAVA-richtlijn raadt vaccineren alleen aan bij honden met een hoog risico op tekenbeten. Vraag je dierenarts of het voor jouw hond zinvol is.

Kat in huis?

Sommige tekenmiddelen voor honden bevatten permethrine: veilig voor honden, zeer giftig voor katten. Volgens AniCura kan contact met een net behandelde hond al genoeg zijn. Gebruik nooit een hondenmiddel op je kat en bel de dierenarts als je kat trilt, kwijlt of wankel loopt.

Eerlijk is eerlijk: Robustrise verkoopt zelf geen tekenmiddelen of tekenhaakjes. Die haal je bij je dierenarts of de dierenspeciaalzaak.

Wanneer naar de dierenarts?

De meeste tekenbeten verlopen zonder problemen. Klachten kunnen wel weken tot maanden na de beet komen. AniCura noemt als signalen: je hond is lui en traag, eet slecht, heeft koorts, heeft pijn of is stijf en kreupel.

Dierenarts onderzoekt de achterpoot van een bruine labrador op de behandeltafel terwijl de baas hem vasthoudt — Kreupel lopen kan maanden na een tekenbeet beginnen. Vertel de dierenarts dan wanneer je hond een teek had.

Naar de dierenarts bij

Rode urine of bloed in de plas: bel meteen
Hoge koorts, sloomheid of weinig eetlust na een tekenbeet
Kreupel lopen, stijfheid of dikke, warme gewrichten
Een gele huid of gele ogen
Een bijtplek die rood of dik wordt
Een teek die je niet goed weg krijgt, of die al lang vastzat

Deze signalen kunnen passen bij een tekenziekte, maar ook bij iets anders. Alleen de dierenarts kan dat met onderzoek en bloedonderzoek vaststellen. Neem de datum van de beet mee.

Bronnen

AniCura: Teek op uw hond, voorkomen en weghalen: verwijderen met een draaiende beweging, niet knijpen, een achtergebleven deel, geen alcohol of bad, Anaplasma, geelzucht bij babesiose en signalen.
Dierenbescherming: Wat te doen als je hond is gebeten door een teek: hulpmiddelen, geen alcohol of olie, binnen 24 uur, ontsmetten en datum noteren.
ESCCAP Benelux: Teken: tekensoorten, seizoenen, controleplekken, dagelijks controleren, grootte van een volgezogen teek en overdracht na 24 tot 48 uur.
Stichting Tekenbeetziekten: Honden: Lyme en babesiose bij honden, de eerste 12 uur en de Lyme-vaccinatie (WSAVA-richtlijn).
Universiteit Utrecht: Babesia/Ehrlichia: Babesia canis, Anaplasma en de bruine hondenteek in Nederland.
Universiteit Utrecht: Nieuw tekenonderzoek in Nederland: babesiose bij 23 honden zonder buitenlandse reis.
Universitair Dierenziekenhuis: Bloedparasieten: klachten bij ehrlichiose en babesiose.
Medisch Centrum voor Dieren: Teek verwijderen: geen alcohol en een achtergebleven kopje.
Tekenradar: Over teken en tekenbeten: leefgebied, niet uit bomen, seizoen en Borrelia.
RIVM: Levenscyclus van de teek: grootte van larve, nimf en volwassen teek.
AniCura: Permethrin giftig voor katten: hondenmiddelen en het gevaar voor katten.
VCA Animal Hospitals: Can you take a tick off with petroleum jelly or nail polish? (Engels): huismiddeltjes en de juiste aanpak.
VCA Animal Hospitals: Seven sneaky places to check pets for ticks (Engels): de plekken om te controleren.
VCA Animal Hospitals: Ticks in Dogs (Engels): hoe teken op een hond komen en afgebroken monddelen als infectierisico.
VCA Animal Hospitals: Lyme Disease in Dogs (Engels): overdracht, klachten en testen bij Lyme.
MSD Veterinary Manual: Ticks of Dogs (Engels): een rode of dikke bijtplek en hoog gras weghalen.

Veelgestelde vragen over teken bij je hond

Hoe groot is een teek?

Kleiner dan je denkt. Volgens het RIVM is een larve ongeveer 0,5 millimeter, een nimf ongeveer 1 millimeter en een volwassen teek ongeveer 2,5 millimeter. Pas als een volwassen teek zich volzuigt met bloed, wordt hij volgens ESCCAP Benelux zo groot als een kleine boon en zie je hem makkelijk. Een nimf zie je dus snel over het hoofd; voel daarom ook met je vingers.

Valt een teek vanzelf van mijn hond af?

Ja, maar pas na een dag of vijf, schrijft AniCura. In die tijd zuigt de teek bloed, en juist dan kan hij een ziekte overdragen. Wachten tot de teek loslaat is dus geen goed idee. Haal hem weg zodra je hem ziet.

Moet ik mijn hond na een tekenbeet laten testen?

Niet standaard. Een test direct na de beet zegt weinig: bij Lyme maakt je hond pas na een tijd antistoffen aan, en VCA wijst erop dat een negatieve test in het begin niets bewijst. Houd je hond in de gaten en ga naar de dierenarts als hij klachten krijgt. Twijfel je, bijvoorbeeld na een reis, overleg dan met je dierenarts.

Is een bultje na een tekenbeet normaal?

Een klein bultje op de bijtplek komt vaak voor en verdwijnt meestal vanzelf. Wordt de plek rood, warm of dikker, of gaat je hond er steeds aan likken of krabben, laat hem dan nakijken. Krabt je hond ook op andere plekken en heeft hij een droge, schilferige huid, dan speelt er waarschijnlijk iets anders; lees dan over jeuk en een droge huid bij je hond.

Kan ik zelf ziek worden van een teek op mijn hond?

Teken kunnen ook ziektes op mensen overdragen. Daarom raadt VCA handschoenen aan bij het verwijderen en waarschuwt het om een teek nooit met je vingers fijn te knijpen. Controleer na een wandeling in het bos ook jezelf.

Hebben pups ook last van teken?

Ja, een pup kan net zo goed een teek oplopen. Vraag je dierenarts welk tekenmiddel past bij de leeftijd en het gewicht van je pup. Leer je pup ook jong dat je aan zijn oren, poten en buik mag komen, dan gaat de check later veel makkelijker.

Conclusie

Een teek haal je eruit door hem vlak bij de huid te pakken. Knijp niet in het lijf en laat alcohol, olie en andere trucjes staan. Controleer je hond na elke wandeling op de plekken waar teken graag zitten, en let de weken en maanden daarna op koorts, sloomheid, kreupelheid of rode urine. Twijfel je, bel dan de dierenarts.

Lees verder